H MEΓΑΛΥΤΕΡΗ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΠΛΗΘΥΣΜΩΝ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ.(μέρος δεύτερο)

Τόσα φαρμάκια ,τόση συφορά
και εμένα ο νούς
να γυρίση θέλει πίσω στα παλιά !
Ν ‘αταν λέει ψέμα όλα όσα περάσαμε,
και να γυρίζαμε τώρα δά στη γή μας ,
στους μπαξέδες μας ,στα δάση μας
με τις καρδερίνες, τις κάργες ,και τα πετροκοτσύφια,
στα περιβολάκια μας με τις ματζουράνες
και τις ανθισμένες κερασιές ,
στα πανηγύρια μας με τις όμορφες…

                              Διδώ Σωτηρίου

ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΣΤΗΝ ΕΓΓΥΣ ΑΝΑΤΟΛΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ
ΠΛΗΘΥΣΜΩΝ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ.
ΤΟ  ΞΕΡΙΖΩΜΑ ΔΥΟ ΕΚΚΑΤΟΜΥΡΙΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ

Κείμενο : Melville Chater

  Η ΦΥΓΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ
           ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

Άλλη μια ομάδα 25.000 προσφύγων είχε συγκεντρωθεί
στην είσοδο της Κωνσταντινούπολης ,κατά μήκος
των στενών των Δαρδανελίων ,ενόσω ο στρατός
των εθνικιστών προχωρούσε κυκλικά βόρεια
από την κατακτημένη Σμύρνη .
Φτάνοντας στην πρωτεύουσα  ,όπου ανέμιζαν οι πράσινες
σημαίες του ιερού πολέμου και ανάβλυζε το αίμα
απ’ τις θυσίες των κριαριών ,εν μέσω θερμών χαιρετισμών ,
ο έκτατος αρμοστής ύστερα απο πολλές συσκέψεις
με τους επικεφαλής των Συμμάχων έβγαλε την
παρακάτω ανακοίνωση :
<<  Δεδομένου ότι από σήμερα το μεσημέρι η κεβέρνηση
       της πόλης δεν υφίσταται πλέον αναλαμβάνω τον έλεγχο>>.

Εκείνο το βράδυ όλοι οι μιναρέδες της Κωνσταντινούπολης
είχαν φωταγωγηθεί όπως στίς γιορτές .
Μπροστά από τις ξένες πρεσβείες ,στη συνοικία Πέραν,
είχαν συγκεντρωθεί πλήθη Τούρκων φοιτητών που φώναζαν:
  << Κάτω η μοναρχία !  Ζήτω η νέα Τουρκία ! >> .
Κατόπιν τούτου ,όσοι Έλληνες είχαν τη δυνατότητα να φύγουν
από την πρωτεύουσα το έπραξαν .
  Την Παρασκευή ,ημέρα του Σελαμλίκ – κατά την οποία ,
σύμφωνα με την παράδοση ,ο σουλτάνος πήγαινε στην προσευχή-
τα πλήθη των μωαμεθανών περίμεναν μάταια το μονάρχη ,
αφού ο Μωάμεθ ΣΤ ‘ το είχε σκάσει για την Μάλτα
την προηγούμενη νύχτα .
Οι εθνικιστικές δυνάμεις  μπήκαν τελικά στην πόλη.
Διέσχισαν τη γέφυρα του Γαλατά βαδίζοντας πάνω
στα στρωμένα με λουλούδια καλντερίμια
όπου κυλούσε το αίμα των κριαριών
και ανέβηκαν το λόφο του Γαλατά ,
αφού πέρασαν μια θάλασσα από κόκκινα φέσια.
Σειρήνες  στρίγκλιζαν στην Ευρώπη και στην Ασία
μεταφέροντας παντού την είδηση ότι οι Τούρκοι
γύρισαν πίσω στην Κωνσταντινούπολη  .
  Αμέσως μετά τα γεγονότα αυτά το εθνικιστικό διάταγμα
τοιχοκολλήθηκε σ’όλες τις περιοχές της Μικράς Ασίας .
Ανακοίνωνε επίσημα ότι παρέχεται η <<άδεια>>
σ’ όλους τους αλλόθρησκους να εγκαταλείψουν τη χώρα
μέχρι και την 30ή Νοεμβρίου .
Πολύ σύντομα όλοι οι εναπομείναντες  χριστιανοί στο εσωτερικό
της Μικράς Ασίας  έφυγαν μαζικά πρός τις ακτές
της Μαύρης Θάλασσας .

Σχεδόν ταυτόχρονα 40.000 γυναίκες ,παιδιά και γέροι
– οι άνδρες κρατήθηκαν ως αιχμάλωτοι  πολέμου –
κατέκλυσαν το λιμάνι της Σαμψούντας .
Μέσα σε τρείς βδομάδες άλλοι 250.000 πρόσφυγες
πορεύονταν με βαριά βήματα στους χιονισμένους δρόμους
που οδηγούσαν στην Τραπεζούντα στη Σινώπη
και στην Ινέπολη .
  Η << άδεια >> ερμηνεύτηκε ως <<απέλαση>>.
Από διάφορα σημεία της ενδοχώρας , μέχρι και
σε 800 χιλιόμετρα  απόσταση από τα παράλια ,
χωρικοί και κάτοικοι των πόλεων μαζεύονταν
και με τις πλάτες κυρτές από το βάρος των σκεπασμάτων
και των μωρών τους , έριχναν μια τελευταία ματιά
στο σπίτι και στ ‘ αμπέλι τους και ξεκινούσαν
να διασχίσουν την παγωμένη πεδιάδα .

Από τη μια ερημωμένες από πλοία προκυμαίες,
όπως στο λιμάνι της Σμύρνης  ,
από την άλλη  λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας
πλημμυρισμένα από ανθρώπους που κοιμούνταν
στα πεζοδρόμια , εξαθλιωμένοι και τσακισμένοι
 απ’ τις αρρώστιες .
Όμως,  όλοι αυτοί λίγες βδομάδες νωρίτερα
ήταν νοικοκυραίοι αγρότες .
Το χάσμα θα γεφυρωνόταν τελικά με τον ερχομό
των ελληνικών πλοίων με τις αστερόεσσες να κυματίζουν,
ενώ λίγο πιο πίσω ακολουθούσαν τα αμερικάνικα αντιτορπιλικά.

Τον Ιανουάριο του 1923 ογδόντα χιλιάδες πρόσφυγες ,
το ένα δέκατο δηλαδή του τετάρτου αλλά πιο ορμητικού
κύματος της μεγάλης αυτής προσφυγιάς ,
έφτασαν στην Ελλάδα .
Η χώρα υπέφερε από την ατελείωτη εισροή προσφύγων,
που στο τέλος έγινε τόσο δυσβάσταχτη ,ώστε η Αθήνα
να αναγκαστεί να κλείσει επισήμως τις πύλες της ,
διαμαρτυρόμενη για τις συνεχιζόμενες <<απελάσεις>>.
 Εναλλακτική λύση ήταν ,όπως φάνηκε, οι άχρηστευμένοι
στρατώνες και οι στάβλοι γύρω από την Κωνσταντινούπολη.
Μια μεγάλη <<χωματερή >>για να στοιβαχτεί το πλήθος
των 100.000 Ελλήνων της Ανατολίας ,
όπου η θνησιμότητα ξεπερνούσε τις 300 ψυχές την ημέρα.

ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΩΝ
                            ΚΑΤΑΥΛΙΣΜΩΝ

Μπορεί ένας αυτόπτης μάρτυρας να περιγράφει
η ακόμα περισσότερο ένας αναγνώστης να φανταστεί
το θαύμα του βωβού ηρωισμού και του αυτοσεβασμού;
Μπορεί να δώσει περισσότερο κουράγιο σ’όλους αυτούς
που στριμώχνονταν σαν τα σκυλιά μέσα
στους κίτρινους στρατώνες του Σελιμιγιέ ;
  Αυτοί οι απέραντοι θλιβεροί χώροι ανάμεσα
σε τέσσερις τοίχους – κάποτε ασπρισμένους ,αλλά τώρα
μουντζουρωμένους και βρόμικους όσο και το χωμάτινο πάτωμα-
μπορούσαν άραγε να χρησιμεύσουν  στο ταλαιπωρημένο
αυτό πλήθος από γυναικόπαιδα και γέρους σακάτηδες
ως κάτι περισσότερο από νεκροτομείο ;
Και όμως , εν ριπή οφθαλμού εκείνοι τακτοποίησαν
τα μπαούλα και τους μπόγους τους .
Κρέμασαν κουρτίνες από λινάτσα ,σχηματίζοντας
έτσι αυτοσχέδια παραπετάσματα που έφταναν
μέχρι το ύψος της μέσης , και δημιούργησαν
μικροσκοπικά διαμερίσματα  σε καθένα από τα οποία
έμενε μια οικογένεια .
Το νεκροτομείο έγινε τουλάχιστον το μαντρί τους .
   Σε κάθε νοικοκυριό η μητέρα θα έχτιζε με λιγες πέτρες
την πυροστιά ,ενώ τα παιδιά θα την εφοδίαζαν με σωρούς
από χαμόκλαδα και ξύλα .
Πολύ σύντομα το νερό στην μπακιρένια κατσαρόλα
θα κόχλαζε ,βράζοντας τις δυο χούφτες καλαμπόκι.
Το οικογενειακό χαλί θα στρωνόταν με τελετουργικό τρόπο.
Ένα μαυρομάτικο μωρό θα μπουσουλούσε εδώ κι εκεί.
Η ρυτιδιασμένη γιαγιά θα κρεμούσε την εικόνα
του Εσταυρωμένου πάνω στην κουρτίνα.
Το μαντρί είχε μεταμορφωθεί τώρα σε σπιτικό .
Mπορεί να ζούαν η να πέθαιναν .Θα εξαρτιόταν από τον τύφο.
Όμως, όσο ζούσαν ,ποτέ δέν τους άκουγες να ζητιανεύουν
ούτε να τείνουν ικετευτικά τα χέρια .
Τα παιδιά θα έτρεχαν ψάχνοντας για ξύλα ,
για χόρτα και ρίζες ,που ήταν η τροφή τους.
Η μητέρα θα κατάβρεχε το βρώμικο χώμα
και θα έκανε την μπουγάδα της οικογένειας.
Η γιαγιά θα σήκωνε το πανί της κούνιας του μωρού
για να σου δείξει το μικρό Γιωργάκη που κοιμόταν.
Αν τη ρωτούσες ,θα σου εξηγούσε με το υπομονετικό
της χαμόγελο το μυστήριο της επιβίωσης των προσφύγων.
Ήταν απλό : << όλοι βοηθούσαν ο ένας τον άλλο >>.

Τι συνέβαινε στο μεταξύ πίσω απο τα επισήμως
κλειστά σύνορα της Ελλάδας ;
Επρόκειτο για μια μικρή χώρα ,με όχι σπουδαίο
φυσικό πλούτο ,που είχε μόλις βγεί από μια
δεκαετία επιστρατεύσεων και πολέμων ,
με αποκορύφωμα την πρόσφατη ήττα ,
μόνο και μόνο για να ξαναβυθιστεί σ’ένα ακόμα
τεράστιο πρόβλημα – το προσφυγικό .
Χωρίς να αναφερθούμε στα τελικά αποτελέσματα
της ανταλλαγής , η Ελλάδα υποδέχτηκε 1.250.000
πρόσφυγες σε διάστημα ενός μόνο έτους
από την καταστροφή της Σμύρνης .
Αυτή η κατά 25% αύξηση του πληθυσμού της
σήμαινε ότι σε κάθε τέσσερις κατοίκους αναλογούσε
τώρα άλλος ένας άπορος ,άστεγος ,και δυστυχισμένος ,
συνήθως ,πρόσφυγας .

ΧΩΡΙΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ
        Η ΦΥΓΗ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Τι ήταν αυτή η χώρα ;
Στην Παλιά Ελλάδα του 1912 περισσότερα
από τα τρία πέμπτα της συνολικής της έκτασης
ήταν ακαλλιέργητα , ανεκμετάλευτα εδάφη .
Στο μεταξύ ,ως αποτέλεσμα των Βαλκανικών Πολέμων κυρίως,
η έκταση της αυξήθηκε σε 137.270 τετρ .χλμ.
Το 1923 μόνο το ένα πέμπτο ήταν καλλιεργημένα
 χωράφια η βοσκοτόπια .
Εξαιτίας των ορεινών η ελωδών περιοχών της,
το μεγαλύτερο κομμάτι της γης της Ελλάδας
ήταν ανεκμετάλευτο -η ,τουλάχιστον ,
όχι ακόμα εκμεταλλεύσιμο –
όταν άρχισε η εισροή των προσφύγων .
Η μικρή αυτή χώρα εξαρτιόταν σε μεγάλο βαθμό
από άλλες χώρες για τα σιτηρά της ,
ενώ η συνολική παραγωγή της σε δημητριακά
μόλις και μετά βίας ξεπερνούσε το μισό
των αναγκών της το 1923 .

Δεν υπάρχει κατάλληλο μέτρο σύγκρισης
η ιστορικό προηγούμενο με βάση το οποίο
να μπορούμε να περιγράψουμε ,έστω αμυδρά ,
το χάλι της Ελλάδας το 1923 .
Ας φανταστεί κανείς την πολιτεία του Αρκάνσας
η την πολιτεία της Βόρειας Καρολίνας ,
που κάθε μιά έχει την ίδια περίπου έκταση
με την Ελλάδα , να βουλιάζουν ξαφνικά
από την συρροή  1.250.000 ανθρώπων .
Η ας φανταστεί τις Ηνωμένες Πολιτείες να κατακλύζονται
από 26.000.000 άπορους μετανάστες .
Στο τελευταίο παράδειγμα ,αν υποθέσουμε ότι έφταναν
με το υψηλότερο ετήσιο ποσοστό της μεταναστευτικής μας
Ιστορίας, η εισροή αυτή θα διαρκούσε είκοσι χρόνια .
Άν όμως όπως συνέβη στην Ελλάδα ,
η μετανάστευση ολοκληρωνόταν μέσα σ’ένα χρόνο
– αν,δηλαδή ,στη Νέα Υόρκη,στο Σικάγο και στο Σαν Φρανσίσκο
κάθε δυό πολίτες υποχρεώνονταν με νόμο
να προσφέρουν στέγη σ’έναν πρόσφυγα –
η κρίση αυτής της κατά 25% πληθυσμιακής αύξησης
θα ήταν ολοφάνερη .

Τώρα πιά η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη περιβάλλονταν
από κάμπους γεμάτους με αντίσκηνα .
Θύμιζαν κλασικές γκραβούρες πολιορκημένων πόλεων .
Πολιορκητής όμως ,εδώ ήταν η πείνα .
Καθημερινά μέσα απ’ αυτές τις φτωχογειτονιές
κάτω από την Ακρόπολη με τις σκηνές από καραβόπανο
ξεπρόβαλλαν γυναίκες για να πουλήσουν
τα μικρής αξίας κοσμήματα τους  ,
τα χράμια και τις ραπτομηχανές τους ,
μέχρις ότου όλα όσα είχαν περισώσει
απ’ τη Μικρά Ασία  να γίνουν μερικές χούφτες
χονδρόκοκκο στάρι .
Ώσπου να γραφτούν κι αυτές στούς καταλόγους
των 800.000 ανέργων της χώρας .

ΤΥΦΟΣ   ΚΑΙ  ΕΥΛΟΓΙΑ
              ΚΑΝΟΥΝ   ΘΡΑΥΣΗ

αμερικάνικος υγειονομικός σταθμός (καραντίνας) στην Μακρόνησο

Απέναντι σε ένα ποσοστό γεννητικότητας που είχε
πέσει στο μηδέν ,σε 36 κέντρα ο τύφος
και σε άλλα 60 η ευλογιά ,ανάμεσα στις προσφυγικές
κοινότητες της χώρας , είχαν ως αποτέλεσμα το ποσοστό
θνησιμότητας να φτάσει τους χίλιους ανθρώπους την ημέρα
μέχρι τον Ιανουάριο του 1923 .
  Για να αποσοβηθεί ο κίνδυνος της εξάπλωσης των επιδημιών
στην Ελλάδα ,μια αμερικανική οργάνωση δημιούργησε
υγειονομικό σταθμό ( καραντίνα ) στη Μακρόνησο
για τον έλεγχο όλων των εισερχόμενων πλοίων .
Και άλλα ακόμη αμερικανικά γραφεία
βρίσκονταν σε ετοιμότητα για την ανακούφιση των προσφύγων,
παρέχοντας είδη διατροφής  ,φάρμακα, ιατρική περίλθαψη
και βοήθεια στα ορφανά .
Γιατί τώρα πλέον όλος ο πλανήτης είχε συγκινηθεί
απ’ αυτό τον κατακλυσμό προσφύγων .
Επτά αμερικανικές και πέντε ευρωπαικές οργανώσεις
αλληλεγγύης είχαν συσταθεί και συνεργαζόνταν στενά
με την ελληνική κυβέρνηση .

Η ίδια η ελληνική κυβέρνηση μέχρι το Νοέμβριο του 1923
οπότε η Κοινωνία των Εθνών παραδέχτηκε το πρόβλημα,
είχε βοηθήσει 72.000 προσφυγικές οικογένειες
να εγκατασταθούν προσωρινά στη Μακεδονία,
παρέχοντας τους ζώα και σπόρους δημητριακών .
Στο μεταξύ ,τα υπόλοιπα τρία τέταρτα των νεοφερμένων
στην Ελλάδα συνέχιζαν να επιβιώνουν όπως
μυστηριωδώς το καταφέρνουν όλοι οι πρόσφυγες,
βοηθώντας ο ένας τον άλλο .
  Αντί να μαντρώνονται σε αντίσκηνα ,σχολεία ,εκκλησιές
και θέατρα ,οι πρόσφυγες άρχιζαν να χτίζουν μόνοι τους
τις γειτονιές  και τα προάστια τους .
Στην Αθήνα ,μόλις γινόταν γνωστό ότι υπήρχαν εκεί κοντά
παλιά πλινθόκτιστα διαμερίσματα που θα μπορούσαν
να καταληφθούν ,3.000  γυναίκες ,παιδιά και γέροι
άφηναν τα καταλύματα τους στην περιοχή
του Θησείου και στα άλλα αρχαία κλασικά ερείπια
και σαν σμάρι από μέλισσες έτρεχαν
να φτιάξουν τη γειτονιά τους .
 Όσοι είχαν γεννηθεί στη Μικρά Ασία γνώριζαν καλά
να χρησιμοποιούν τον πηλό .
Εδώ ,λοιπόν ,υπήρχε σε αφθονία .
Οι γέροι μάζευαν τα άχυρα ,οι γυναίκες τα ανακάτευαν
με τον πηλό ,που τον έκοβαν μετά σε πλίνθους ,
ενώ τα παιδιά κουβαλούσαν τα πηλοφόρια .
Οι τοίχοι σιγά σιγά υψώνονταν χάρη στη
βασική προσφυγική αρχή
<<ο ένας βοηθά τον άλλο και όλοι τον έναν >> .
Ο καυτός ήλιος αποτελείωνε τη δουλειά .

Σύντομα άνοιξαν και μικρομάγαζα που πουλούσαν
καρύδια και ξερά σύκα ,
μαγαζάκια όπου οι τσαγκάρηδες δούλευαν σκυμμένοι
πάνω από απελέκητους πάγκους ,
ενώ οι κοπέλες έφτιαχναν χράμια .
Μέσα σε λίγους μήνες η μετακίνηση από τα ερείπια
των αρχαίων κλασικών ναών στίς νέες πλινθόκτιστες
κατοικίες είχε ολοκληρωθεί .
Τα άφθαρτα ερείπια του Παρθενώνα κοίταζαν αγέρωχα
πάνω απ’αυτόν το συνοικισμό με τις πλινθόκτιστες καλύβες.

πηγή : NATIONAL GEOGRAPHIC

φωτογραφίες : NATIONAL GEOGRAPHIC

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΕ

Advertisements

Μια σκέψη σχετικά μέ το “H MEΓΑΛΥΤΕΡΗ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΠΛΗΘΥΣΜΩΝ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ.(μέρος δεύτερο)

  1. » …Όμως ο τόπος όλος, το τοπίο, τα παραφθαρμένα τοπωνύμια, τα μνημεία και τα βράχια, τα σπίτια, τα σχολεία, τα λιθάρια και τα ορεινά βοσκοτόπια, οι κάβοι, οι φάροι, τα καθαγιασμένα ερείπια των εκκλησιών, τα κελύφη των μοναστηριών και τα χαρακωμένα πρόσωπα των αγίων μιλούν γι’ αυτούς που δε βρίσκονται πια εκεί. Γι’ αυτούς που, κάποτε, μεταμόρφωσαν την άγρια φύση, χρησιμοποιώντας την ευφυΐα τους, για να προσαρμοστούν στη μοναδικότητά της. Γι’ αυτούς που κράτησαν τον τόπο και ανέδειξαν την πολυσχιδή σημασία του. Γι’ αυτούς που μεγάλωσαν τα παιδιά τους στα προσφυγικά παραπήγματα μέσα στους βαλτότοπους της μητριάς πατρίδας…»( Μαριάννα Κορομηλά, Πόντος -Ανατολία)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s